ปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายด้านทรัพยากรน้ำที่รุนแรงขึ้นจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ส่งผลให้หลายพื้นที่เกิดทั้งภัยแล้งและน้ำหลากฉับพลันภายในปีเดียวกัน โดยเฉพาะ “ลุ่มน้ำคลองสวนหมาก” จังหวัดกำแพงเพชร พื้นที่รวมกว่า 758,395 ไร่ ซึ่งมีพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งถึงร้อยละ 19 และเสี่ยงน้ำท่วมอีกร้อยละ 13 ทำให้เกษตรกรเผชิญภาวะรายได้ไม่แน่นอน เฉลี่ยเพียง 75,000 บาทต่อครัวเรือนต่อปี สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ ARDA จึงได้สนับสนุนทุนวิจัยให้แก่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินโครงการ “การวิจัยเพื่อพัฒนาต้นแบบการบริหารจัดการน้ำเพื่อความยั่งยืนกรณีศึกษาลุ่มน้ำคลองสวนหมาก” เพื่อพัฒนาระบบบริหารจัดการน้ำอัจฉริยะ ภายใต้แนวคิด น้ำมั่นคง ไม่ท่วม ไม่แล้ง ตามนโยบายของนายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ผลจากการดำเนินโครงการพบว่า เกษตรกรในพื้นที่คลองสวนหมากและคลองขลุง รวม 32 ตำบล สามารถใช้ข้อมูลพยากรณ์เพื่อวางแผนเพาะปลูกได้แม่นยำยิ่งขึ้น ช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิตและลดความเสียหายจากภัยน้ำท่วมได้ไม่น้อยกว่า 15 ล้านบาทต่อปี ขณะที่รายได้เฉลี่ยของเกษตรกรเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 นอกจากนี้ จากการทดสอบในแปลงเกษตรต้นแบบจํานวน 18 แปลง ระบบให้นํ้าอัตโนมัติสามารถควบคุมการให้นํ้าได้อย่างแม่นยํา 100% ลดต้นทุนแรงงานเฉลี่ย 21,296 บาทต่อปี โดยพืชมูลค่าสูงอย่าง “มันหวานญี่ปุ่น” ที่ใช้พื้นที่เพียง 0.98 ไร่ สามารถสร้างกําไรสุทธิได้กว่า 100,000 บาทต่อไร่ ขณะที่พืชหลักกลุ่มไม้ผล ผัก และพืชไร่ เช่น มันสำปะหลังและข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ สามารถลดต้นทุนด้านนํ้าและแรงงานได้อย่างมีนัยสําคัญ
ด้าน รองศาสตราจารย์ ดร.สมชาย ดอนเจดีย์ หัวหน้าโครงการวิจัยฯ กล่าวว่า ทีมวิจัยได้บูรณาการเทคโนโลยีจนเกิดเป็น “iWASAM Ecosystem” (https://iwasam.com) ประกอบด้วย 3 ระบบหลักคือ iWASAM ระบบบริหารจัดการน้ำอัจฉริยะที่วิเคราะห์สถานการณ์น้ำล่วงหน้าแบบเรียลไทม์ด้วย AI ร่วมกับข้อมูลดาวเทียมและเรดาร์, iFarm ระบบเกษตรแม่นยำที่ช่วยคำนวณและควบคุมการให้น้ำพืชอัตโนมัติ และ iTambon แพลตฟอร์มข้อมูลระดับตำบลให้ชุมชนร่วมบริหารจัดการน้ำอย่างมีส่วนร่วม สอดคล้องกับ คุณเกษม สีขำ เกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการฯ ตลอด 12 ปีที่ผ่านมา เผยว่า แพลตฟอร์มนี้ช่วยเปลี่ยนชีวิตจากการเสี่ยงดวงกับฟ้าฝน ให้สามารถรู้ล่วงหน้าว่าช่วงไหนควรปลูก ควรให้น้ำ หรือควรหลีกเลี่ยงการฉีดสารเคมี ช่วยลดต้นทุนและเพิ่มคุณภาพผลผลิตได้จริง ทำให้อนาคต ARDA เตรียมขยายผลโมเดล iWASAM ไปยังลุ่มน้ำอื่นทั่วประเทศ เพื่อสร้างความมั่นคงด้านน้ำอย่างยั่งยืน
