คณะนักวิจัยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ค้นพบพืชชนิดใหม่ของโลกในสกุลสังหยูดอกใหญ่ (Pseuduvaria Mig.) วงศ์กระดังงา (Annonaceae) จากป่าดิบชื้นในจังหวัดนราธิวาส และได้รับพระราชทานนามไทยว่า “รุจิสิริน” จากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี นับเป็นความภาคภูมิใจของคณะผู้วิจัยและมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อีกทั้งเป็นการเพิ่มพูนองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยในระดับนานาชาติ
การค้นพบดังกล่าวเป็นผลงานของคณะนักวิจัยนำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ธนวัฒน์ เชาวสกู ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกับ นางสาวชนิตา อยู่สุขขี ครูโรงเรียนท่าช้างวิทยาคาร จังหวัดสิงห์บุรี อดีตนักศึกษาปริญญาโท สาขาวิชาการสอนชีววิทยา ดร.อานิสรา ดำทองดี นักวิจัยหลังปริญญาเอก อดีตนักศึกษาปริญญาเอก สาขาวิชาความหลากหลายทางชีวภาพและชีววิทยาชาติพันธุ์ ตลอดจนนักวิจัยอิสระ ได้แก่ นายกิติศักดิ์ ฌานธำรง (อ๋องย่อง) นายอับดุลรอแม บากา และนายอิสมาแอล สามะแอ
“รุจิสิริน” มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Pseuduvaria sirindhorniana Yoosukkee, Damth. & Chaowasku เป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูงประมาณ 3–4 เมตร ออกดอกตามซอกใบ มีกลีบดอก 6 กลีบ แบ่งเป็น 2 ชั้น ชั้นละ 3 กลีบ โดยกลีบดอกชั้นนอกมีสีขาวครีม ส่วนกลีบดอกชั้นในมีสีม่วงแดงแต้มสีครีม ปลายกลีบจรดกันเป็นรูปโดมอย่างสวยงาม มีช่องว่างระหว่างกลีบซึ่งเป็นทางเข้าของแมลงผสมเกสร เมื่อออกดอกพร้อมกันทั้งต้นจะมีความโดดเด่นสะดุดตาเป็นพิเศษ
ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงส่งเสริมการศึกษาอนุกรมวิธานพืชและการอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมพืชของประเทศมาโดยตลอด ประกอบกับการเฉลิมพระเกียรติในโอกาสที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จะเจริญพระชนมายุครบ 6 รอบ หรือ 72 พรรษา ในปี พ.ศ. 2570 มหาวิทยาลัยเชียงใหม่จึงได้กราบทูลขอพระราชทานนามไทยสำหรับพืชชนิดใหม่ของโลกชนิดนี้ และขอพระราชทานพระราชานุญาตใช้พระนาม “Sirindhorn” เป็นคำระบุชนิดในชื่อวิทยาศาสตร์ ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามไทย “รุจิสิริน” ให้แก่พืชชนิดใหม่ดังกล่าว อันนับเป็นเกียรติยศอย่างสูงแก่คณะผู้วิจัยและมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ผลการศึกษาที่ยืนยันว่า “รุจิสิริน” เป็นพืชชนิดใหม่ของโลก ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการนานาชาติ Blumea ปีที่ 70 ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2569 โดยอาศัยหลักฐานจากลักษณะทางสัณฐานวิทยาและข้อมูลลำดับเบสดีเอ็นเอที่แสดงความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ ผลงานดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัยที่ได้รับทุนพัฒนานักวิจัยรุ่นกลางจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ปัจจุบัน “รุจิสิริน” จัดเป็นพืชหายาก พบเฉพาะในป่าดิบชื้นใกล้ลำธารในพื้นที่อำเภอจะแนะและอำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส โดยแหล่งที่พบอยู่นอกเขตอนุรักษ์และกำลังเผชิญแรงกดดันจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อปลูกยางพารา ปาล์มน้ำมัน และไม้ผลชนิดต่าง ๆ ส่งผลให้พืชชนิดนี้มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ คณะผู้วิจัยจึงเสนอให้มีการอนุรักษ์ถิ่นอาศัยตามธรรมชาติ ควบคู่กับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีชีวภาพ โดยเฉพาะการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช เพื่อขยายพันธุ์และนำไปปลูกอนุรักษ์ในสวนพฤกษศาสตร์และหน่วยงานต่าง ๆ ต่อไป
การค้นพบ “รุจิสิริน” ไม่เพียงเป็นการเพิ่มจำนวนพืชชนิดใหม่ของโลกที่ค้นพบในประเทศไทย แต่ยังสะท้อนถึงความสำคัญของงานวิจัยพื้นฐานด้านอนุกรมวิธานพืช ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการศึกษา การอนุรักษ์ และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืนในอนาคต พืชชนิดใหม่ที่ถูกค้นพบในวันนี้อาจนำไปสู่การต่อยอดองค์ความรู้และการใช้ประโยชน์ในหลากหลายด้าน ทั้งด้านนิเวศวิทยา พืชสวน ตลอดจนการศึกษาสารสำคัญทางธรรมชาติที่อาจสร้างคุณูปการต่อมนุษยชาติในอนาคต
